Yönetici Özeti
Bu politika önerisi, Konak ilçesinde düzenlenen Youth Act4Climate - İklim İçin Gençlik Hareketi projesi kapsamında gerçekleştirilen Genç İklim Forumu'na katılan 68 gencin, iklim krizinin toplumsal cinsiyet eşitliği boyutundaki etkilerinin karar alıcılar tarafından yeterince gözetilmemesine dair gözlemleri, deneyimleri ve çözüm önerileri temel alınarak hazırlanmıştır.
Forumda 68 gencin katkısıyla oluşturulan tartışma başlıkları arasında bu konu, iklim krizine yönelik politika geliştirme süreçlerinde toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifinin yeterince gözetilmediği vurgulanmış, bu politikaların özellikle genç kadınlar üzerindeki etkilerinin bütüncül biçimde ele alınmasını zorlaştırdığı ifade edilmiştir.
Toplumsal cinsiyet temelli ihtiyaç ve farklılıkların dikkate alınmaması, iklim politikalarının adil, kapsayıcı ve etkili biçimde uygulanmasını sınırlamaktadır. Bu politika önerisi, iklim politikalarının hazırlanması ve uygulanması süreçlerinde toplumsal cinsiyet eşitliğinin güçlendirilmesine yönelik çözüm önerilerini sunmaktadır.
Bu Konu Gençler İçin Neden Önemli?
Gençler, hem bugünün hem de geleceğin karar alıcıları, aynı zamanda iklim krizinden en uzun vadeli etkilenecek toplumsal kesimdir. Geleceklerini doğrudan etkileyecek bu krize dair yalnızca çevresel değil, sosyal ve kültürel bağlamda da giderek artan bir bilinç geliştirmektedirler. Özellikle toplumsal cinsiyet eşitliği gibi konularda yüksek duyarlılığa sahip olan gençler; kadınların ve diğer dezavantajlı grupların kriz dönemlerinde karşı karşıya kaldıkları özgül zorlukları fark edebilmekte ve bu eşitsizliklerin derinleştirici etkilerini somut olarak gözlemleyebilmektedir.
Afet süreçlerinde genç kadınlar, toplumsal cinsiyet temelli eşitsizlikler nedeniyle bilgiye, güvenli barınmaya ve sağlık hizmetlerine erişimde yapısal engellerle karşılaşmaktadır. Bununla birlikte, afet sonrası dönemde bakım emeğinin büyük ölçüde kadınlar üzerinde yoğunlaşması; hane içi sorumlulukların artmasına, eğitim, istihdam ve kamusal yaşama katılımın sınırlanmasına yol açmaktadır.
Forum süresince gençler, daha adil bir toplumun yalnızca çevre koruma önlemleriyle değil, aynı zamanda katılımcı ve çoğulcu yönetişim mekanizmalarıyla sağlanabileceğini vurgulamıştır.
İzmirli Gençlerin Tespit Ettiği Sorunlar
- Kadın sağlığının göz ardı edilmesi
- Düşük gelirli bölgelerde krizin daha yoğun yaşanması
- Kadınların sosyo-ekonomik yönden desteklenmemesi ve teşvik edilmemesi
- Politikaların yapım sürecinde kadın emeğine yeterince önem verilmemesi
- Kadınların eylem planlarına dahil edilmemesi
- Dengeli cinsiyet eşitliğine dayalı olarak eşit kadroların bulunmaması
- Çevrim içi ve çevrim dışı eğitimlerde kadınlara yeterince yer verilmemesi
- Afet ekiplerinde ve benzeri kurumlarda kadınların yeterince yer almaması
- Yerel yönetimlerde cinsiyet eşitliği kavramının desteklenmemesi ve teşvik edilmemesi
- Toplumsal cinsiyet rollerinin kadınları "korunmaya muhtaç" olarak konumlandırması, kadınların afet ve iklim politikalarında özne olarak görülmesini ve karar alma süreçlerine eşit katılımını sınırlandırmaktadır.
Çözümler ve Uygulanabilir Politika Önerilerimiz
1. Kadınların Sağlık Hakkına Erişiminin Güçlendirilmesi
Konak Belediyesi, kadın sağlığını güçlendirmeye yönelik hizmetleri yaygınlaştırmalı ve bu hizmetlere mahalle ölçeğinde eşit erişimi güvence altına almalıdır. Üreme sağlığı, psikolojik danışmanlık ile doğum öncesi ve sonrası destek hizmetleri; iklim krizinin yarattığı fiziksel ve psikososyal etkilerle başa çıkmada temel sağlık hizmetleri arasında yer almaktadır. Mobil sağlık birimleri ve mahalle sağlık merkezleri aracılığıyla, özellikle hizmete erişimin sınırlı olduğu bölgelerde kadınlara yönelik koruyucu ve destekleyici sağlık hizmetleri sunulmalıdır.
2. Kadınlar İçin Sosyal Destek Programlarının Güçlendirilmesi
Belediyeler, iklim krizinin ekonomik ve sosyal etkilerinden orantısız biçimde etkilenen düşük gelirli bölgelerde yaşayan kadınlara yönelik, iklim adaleti perspektifini esas alan sosyal destek programları geliştirmelidir. Artan enerji maliyetleri, bakım yükü ve gıda güvencesizliği gibi iklimle bağlantılı riskler göz önünde bulundurularak; ücretsiz ve erişilebilir kreş hizmetleri, enerji yoksulluğunu azaltmaya yönelik destekler, beslenme ve temel ihtiyaç yardımları ile kadınların ihtiyaçlarını önceleyen sosyal yardım mekanizmaları hayata geçirilmelidir.
3. Toplumsal Cinsiyet Eşitliğine Yönelik Kamusal İletişim ve Bilgilendirme
Yerel yönetimler, iklim krizine ilişkin kamusal bilgilendirme ve iletişim süreçlerini toplumsal cinsiyet eşitliği ve iklim adaleti ilkeleri doğrultusunda yeniden yapılandırmalıdır. Bu kapsamda, kadınların iklimle ilişkili politika geliştirme, uyum ve afet yönetimi süreçlerindeki deneyim ve katkılarını görünür kılan içerikler; yerel medya, yerel yönetimlerin dijital platformları ve kamusal alanlar aracılığıyla yaygınlaştırılmalıdır.
4. Kadın Kooperatiflerinin Güçlendirilmesi
Kadın kooperatifleri, yerel ekonominin güçlendirilmesi ve iklim krizine karşı dayanıklı üretim modellerinin yaygınlaştırılmasında önemli bir rol üstlenmektedir. Konak Belediyesi; kadın kooperatiflerinin üretim, pazarlama ve karar alma süreçlerine eşit ve sürdürülebilir biçimde katılımını destekleyecek mekanizmalar geliştirmelidir. Bu kapsamda kadın kooperatiflerine yönelik erişilebilir pazar alanları, adil finansman araçları ve görünürlük artırıcı tanıtım çalışmaları hayata geçirilmelidir.
5. Kadınların Eşit ve Kurumsal Temsilinin Güvence Altına Alınması
Afet risk azaltımı, kriz yönetimi ve iklim krizine uyum süreçlerinde kadınların ve kadın örgütlerinin karar alma mekanizmalarına eşit, sürekli ve anlamlı katılımı sağlanmalıdır. Bu kapsamda, mahalle ölçeğindeki afet ve iklim komitelerinde kadınların temsiliyetinin kurumsal olarak güvence altına alınması; eğitim, planlama ve uygulama süreçlerinde aktif roller üstlenmelerinin desteklenmesi gerekmektedir.
6. Afet Müdahale Hizmetlerinde Toplumsal Cinsiyet Eşitliği
Afet müdahale ve acil durum hizmetlerinde toplumsal cinsiyet eşitliğine dayalı bir kurumsal yapı oluşturulması, müdahale kapasitesinin ve hizmet kalitesinin artırılması açısından kritik önemdedir. Belediyeler; afet ve acil durum birimlerinde kadınların eşit istihdamını sağlayacak insan kaynakları politikaları geliştirmeli, tüm personel için erişilebilir ve kapsayıcı afet eğitim programları hayata geçirmelidir.
Sonuç
İklim krizi, yalnızca çevresel etkilerle sınırlı olmayan; toplumsal, ekonomik ve yapısal boyutları olan çok katmanlı bir süreçtir. Bu süreç, farklı toplumsal grupları aynı biçimde etkilememekte; mevcut eşitsizliklerin bulunduğu alanlarda etkilerini daha belirgin hale getirmektedir. Toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifi, iklim krizinin yerel düzeyde ele alınmasında bu farklılaşan etkilerin görünür kılınması açısından önemli bir çerçeve sunmaktadır.
Bu politika önerisi; yerel düzeyde uygulanabilir, maliyet-etkin ve kısa-orta vadede somut etki yaratabilecek araçlar sunmakta; Konak'ta iklim politikalarının toplumsal eşitlik ve hak temelli bir bakış açısıyla daha da güçlendirilmesini hedeflemektedir.
Proje Hakkında
YouthAct4Climate projesi, Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti tarafından finanse edilen, UNDP tarafından yürütülen Sivil Katılım Hibe Programı kapsamında, Sosyal İklim Derneği ve Konak Belediyesi ortaklığıyla hayata geçirilmektedir.